شرکتهای سرمایه گذار پس از مطرح شدن بحث خصوصی سازی در صنعت راه آهن کشور وارد عرصه ریلی شده و اقدام به خرید ناوگان ریلی مورد نیاز به جهت کمک به رشد و بالندگی آن صنعت نمودند.
مهندس ساطعی مدیرعامل شرکت سینا ریل پارس با اشاره به توسعه حمل و نقل ریلی کشور افزود: با توجه به مزایای خاص حمل و نقل ریلی مانند حمل و نقل انبوه، با امتیازاتی شامل ایمنی، صرفهجویی اقتصادی و سوختی، جلوگیری از آلودگیها و نزدیک شدن به استانداردهای محیطی از طرفی و با توجه به افزایش قیمت سوخت از سوی دیگر واضح است که این نوع حمل و نقل باید در اولویت توسعه قرار گیرد. در همین راستا و در جهت توسعه حمل و نقل ریلی، یکی از مهمترین اقدامات، خصوصی سازی بهره برداری از ناوگان ریلی کشور و خروج از انحصار دولتی است.
وی در ادامه تاکید کرد: شرکتهای سرمایه گذار پس از مطرح شدن بحث خصوصی سازی در صنعت راه آهن کشور وارد عرصه ریلی شده و اقدام به خرید ناوگان ریلی مورد نیاز به جهت کمک به رشد و بالندگی آن صنعت نمودند. در این میان مطابق با قانون حق دسترسی آزاد به شبکه ریلی، اجازه بهره برداری از واگنهای حمل بار و مسافر به شرکتهای خصوصی واگذار گردیده و در قبال پرداخت حق دسترسی به شرکت راه آهن جمهوری اسلامی ایران میتوانند از خطوط شبکه ریلی استفاده کنند. شرکت راه آهن ج.ا.ا نیز با صیانت از خطوط ریلی و همچنین توسعه آن خطوط ملزم به ارائه خدمات مورد نیاز شرکتها به جهت بهره برداری صحیح و نیز برنامه ریزی به منظور سیر واگنها گردید.
مهندس ساطعی گفت: بر اساس آمار و ارقام استخراج شده از جمله عوامل تاثیرگذار در افزایش عمر صنعتی ناوگان ریلی به ویژه واگن ، می توان به انجام به موقع و اصولی ِ نگهداری و تعمیرات این قبیل از تجهیزات اشاره کرد.جامعه ی آماری تعمیرات تجهیزات ریلی نمایانگر این رخداد هشدار دهنده است که رسوب و توقف تعداد قابل توجهی از ناوگان ریلی کشور به دو دلیل عمده صورت پذیرفته : 1 – عدم انجام تعمیرات اصولی و استاندارد .2 - بهره برداری نادرست از ناوگان ریلی در زمان سیر و حرکت .همانگونه که از ظاهر امر پیداست، استفاده از واگنها نیازمند نگهداری و تعمیرات مورد نیاز میباشد که حسب مورد رخ خواهد داد. بر همین اساس تعمیرات واگنهای باری در یک تقسیم بندی به دو دسته تعمیرات مقرره (اساسی) و تعمیرات غیرمقرره تقسیم میگردد.
مدیرعامل شرکت سینا ریل پارس تصریح کرد: تعمیرات غیر مقرره نیز خود به دو دسته تعمیرات جاری و ویژه تفکیک می گردد. تعمیرات اساسی به تعمیراتی اطلاق میگردد که در آن واگنها بر اساس دستورالعملهای شرکتهای سازنده واگن و بخشنامههای راه آهن ج.ا.ا در یک پروسه تعمیراتی قرار گرفته و تمام تجهیزات و لوازم کلی و یا جزئی آن مورد بازبینی قرار خواهد گرفت. این نوع از تعمیرات طبق آخربن دستورالعمل راه آهن به صورت دوره های زمانی 3 ساله انجام خواهد شد که البته برای واگنهای دیگری همچون واگنهای حمل سود مایع –به خاطر مخاطرات ناشی از حمل سود مایع- زمان 2 سال تعیین گردیده است. تعمیرات جاری به دستهی دیگری از تعمیرات گفته میشود که واگن در پست های بازدید و بدون انفصال از آرایش قطار مورد بازرسی قرار گرفته و موارد جزئی آن همچون مفقودی کفشک ترمز، ترمیم قاب کفش ترمز، شمشیرک و تشخیص خرابی چرخ و محور مورد بازبینی قرار میگیرد. تعمیرات ویژه نیز تعمیراتی است که در آن واگن از قطار منفصل گردیده و به خط تعمیر اعزام میشود تا عملیات تعمیر گسترده تری همچون تعمیرات سیستم ترمز، چرخ و محور و ... روی آن صورت پذیرد. این قبیل تعمیرات نیز قبل از سپرده شدن به شرکتهای تعمیرکار توسط خود راه آهن در نواحی صورت میپذیرفته است و از سال 1393 برون سپاری تعمیرات ویژه در برخی محورها شروع شد.
وی افزود: از میان انواع تعمیرات ذکر شده که روی واگنها صورت میپذیرد، تعمیرات اساسی به سبب پرداختن به جزئیات بیشتر و حساسیت بالاتر موضوع بایستی توسط پیمانکاران انجام آن تعمیرات تضمین کیفیت تعمیرات گردد. مدت و میزان این گارانتی بسته به نظر پیمانکاران و کارفرمایان و نیز مبالغ صرف شده در تعمیرات و کیفیت قطعات متفاوت بوده و بر اساس بخشنامه راه آهن این مدت از 2 سال کمتر نخواهد بود. آنچه که در این بین شاید نظر کارفرمایان را به خود جلب نموده به آنان را به دنبال مشخص شدن موضوع سوق میدهد قیدی است که در بند تضمین تعمیرات ذکر میشود و به موجب آن بند پیمانکار تنها آن دسته از خرابی هایی را در واگن تضمین مینماید که ناشی از بهره برداری ناصحیح نبوده و عوامل بهره بردار در به وجود آمدن آن خسارات دخیل نباشند.
مدیرعامل شرکت سینا ریل پارس خاطرنشان کرد: موضوع از آنجا مبهم میگردد که گزارشات واصله از خرابی به اینکه خرابی واگن در اثر بهره برداری ناصحیح بوده یا خیر اشاره ای ندارد و لذا تشخیص و اثبات این مورد کاری بس دشوار می نماید. این در حالی است که شرکت راه آهن ج.ا.ا تقریباً در اغلب موارد زیر بار این موضوع نرفته و ادعای خرابی در اثر بهره برداری ناصحیح را در اکثر مواقع نمیپذیرد. در موارد مرتبط با نظارت بر بخش تعمیرات بایستی گفت طی بخشنامه های راه آهن تعمیرات صورت پذیرفته تماماً به صورت کیفی و کمی توسط کارفرما (مالک واگن) و یا نمایندگان منصوب از طرف کارفرما صورت میپذیرد و یک نظارت عالیه هم بواسطهی ناظر راه آهن صورت میپذیرد که البته این گونه نظارتها رافع مسئولیتهای پیمانکار تعمیراتی نمیباشد.
مهندس ساطعی توضیح داد: در کشور ایران به دلیل کند بودن نرخ توسعه حمل و نقل ریلی، سرمایه گذاری در بخش تجهیز ناوگان ریلی و خرید واگن جدید نیز خیلی مقرون به صرفه نبوده و از این رو در طول سالیان دراز تقریباً شاهد ثبات تعداد ناوگان موجود در کشور بوده ایم. طبق گزارشات منشر شده از راه آهن ج.ا.ا، تعداد ناوگان باری کشور در سال 1393، در حدود 22500 واگن باری میباشد.تعمیرات اساسی در واگنها خود بر چهار بخش تعمیراتی تفکیک میشود: تعمیرات بوژی، تعمیرات شاسی و بدنه و قلاب و تامپون، تعمیرات سیستم ترمز و تعمیرات چرخ و محور. شرکتهای تعمیراتی بسته به اینکه دارای تجهیزات مناسب برای تعمیرات زیرمجموعههای واگن باشند یا خیر، میتوانند تعمیرات آن زیرمجموعهها را به شرکت متخصص دیگری بسپارند.
مدیرعامل سینا ریل پارس گفت: بازار تقاضای خدمات تعمیرات واگن به دلیل وجود تعداد محدود صاحبان واگن، بازار نیمه متمرکز به حساب میآید که در بحث مشتری یابی واحدهای تعمیراتی، مشتریان بالقوه نقش بسزایی ایفا خواهند نمود. طبق آمار و ارقام منتشر شده از نواحی مختلف تعمیراتی، حدود 80 درصد از واگنهای تعمیراتی در سراسر کشور از چهار دسته واگنهای لبه کوتاه، مسطح، لبه بلند و مخزندار میباشد. همچنین روند تعداد واگنهای باری تعمیرات اساسی شده در سالهای 1389 تا 1393 روند رو به رشدی اعلام شده است. با توجه به سر رسید 2 و 3 سالهای که برای تعمیرات اساسی واگنها از سوی شرکت راه آهن ج.ا.ا اعلام گردیده است، باید انتظار داشت که نمودار تعداد واگنهای تعمیرات اساسی شده به صورت متناوب با دوره های تناوب 2 و 3 سال تغییر یابد.
مهندس ساطعی در پایان تصریح کرد: از یبن همه شرکتهای تعمیرات اساسی واگن، شرکتهای مستقر در ناحیه اراک با عملکرد مناسب، موفق به انجام تعمیرات اساسی حدود 1000 دستگاه واگن از حدود 1800 دستگاه واگن در سال 1393، رکورد دار انجام حدود 55 درصد از تعمیرات ناوگان کشور بوده و در زمینه دارای رشد حدود 7 درصدی بوده است. طبق اظهار نظر مقام ارشد اداره کل راه آهن اراک، در مجموع حدود 2400 واگن در این ناحیه تعمیرات اساسی، جاری و ویژه شده که از مهمترین شرکتهای تعمیراتی در این زمینه میتوان به شرکت احیاء صنعت، برفره و فولاد درخشان اشاره نمود.در سالهای اخیر آمار شرکتهای تعمیرات اساسی واگنها به حدود 15 کارخانه فعال رسیده که در برخی نواحی از مجموع 13 ناحیه راه آهن پراکنده بوده و تماماً دارای مجوز راه آهن میباشند. یاد آور میگردد که قبل از پیدایش شرکتهای تعمیرات اساسی، این تعمیرات توسط خود راه آهن صورت میپذیرفته است.